Aktualności

Stanowisko FIRR w sprawie wniosku o ratyfikację Konwencji NZ o prawach osób niepełnosprawnych

Zdecydowanie sprzeciwiamy się zastrzeżeniu, jakie polski rząd zamierza złożyć przy ratyfikacji Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych.

Art. 23 ust. 1(a) konwencji dotyczy uznania prawa wszystkich osób niepełnosprawnych, które są w odpowiednim do zawarcia małżeństwa wieku, prawa do zawarcia małżeństwa i do założenia rodziny, na podstawie swobodnie wyrażonej i pełnej zgody przyszłych małżonków. Na podstawie art. 46 konwencji Rzeczpospolita Polska zastrzega sobie prawo do niestosowania postanowienia art. 23 ust. 1(a) konwencji do czasu zmiany przepisów prawa polskiego. Do momentu wycofania zastrzeżenia, osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wynika z choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego, a która jest w odpowiednim do zawarcia małżeństwa wieku, nie będzie mogła zawrzeć związku małżeńskiego, chyba że sąd zezwoli na zawarcie małżeństwa stwierdzając, że stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu, ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie. Uwarunkowania te wynikają z art. 12 §1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późń. zm.).

Powyższe zastrzeżenie stoi w sprzeczności z art. 4 ust. 1 lit.(b) Konwencji NZ o prawach osób niepełnosprawnych, który zobowiązuje państwa-strony do podejmowania kroków do uchylenia prawa naruszającego zapisy Konwencji. Stosując zastrzeżenie tego rodzaju Polska będzie postrzegana jak kraj o niskich normach prawnych i porównywana do Salwadoru, którego zastrzeżenie w praktyce oznacza nieważność przepisów Konwencji w sytuacji, gdy jej przepisy są sprzeczne z prawem krajowym. Powyższe zastrzeżenie jest także pozbawione logiki, skoro przewiduje się w nim zmianę Kodeksu rodzinnego, zgodnie z duchem i literą art. 4 ust. 1 Konwencji.

Warto także zauważyć, że nie przedstawiono żadnego powodu dla istnienia takiego zastrzeżenia. Zakaz zawierania małżeństw przez osoby niepełnosprawne wynika jedynie z archaicznego i dyskryminującego przepisu zawartego w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i nie można się na niego powoływać, jeżeli jego zmiana jest zarówno prosta, jak i konieczna. Ministerstwo Sprawiedliwości w swoim stanowisku przyznało wszak, że art. 12 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest niezgodny z Konwencją, a zatem należy go zmienić.

Zastrzeżenie zacytowane powyżej postawi nasz kraj w bardzo niezręcznej sytuacji, ponieważ będzie jedynym z tego obszaru tematycznego. O ile problematyka ubezwłasnowolnienia czy aborcji pojawia się w kilku interpretacjach i zastrzeżeniach, to temat małżeństw nie pojawia się w ogóle. Może to oznaczać, że tylko w Polsce występuje takie prawo i na domiar złego - władze polskie zamierzają ten stan utrzymać. Wydaje się to dosyć ryzykownym posunięciem, skoro wiemy, że inne państwa-strony monitorują treść interpretacji i zastrzeżeń oraz zgłaszają do nich uwagi.

Biorąc wszystko powyższe pod uwagę proponujemy zrezygnować z zastrzeżenia, a zamiast tego rozpocząć procedury legislacyjne w kierunku uchylenia art. 12 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zwracamy także uwagę na błąd w tłumaczeniu Konwencji znajdujący się w art. 24 ust. 1. W ustępie tym omyłkowo przetłumaczono pojęcie „inclusive education” na „integracyjny system kształcenia”, a powinno być „system kształcenia włączającego” lub „system edukacji włączającej”. Ten błąd pojęciowy może skutkować niewłaściwą interpretacją zapisów Konwencji, która zobowiązuje do kształcenia włączającego, a nie integracyjnego, które ma w Polsce charakter segregacyjny heterogeniczny. Sposób realizacji edukacji włączającej został doprecyzowany w art. 24 ust. 2 i wyraźnie pokazuje, że nie chodzi tu o polski model „kształcenia integracyjnego”.

Proponujemy także, by polskie władze rozważyły podpisanie i ratyfikację protokołu dodatkowego (fakultatywnego) jako uzupełnienie ratyfikacji Konwencji.

• « poprz.
• nast. »